philnama

آنچه در ذیل می‌آید ترجمه مختصری است که توسط استاد گرامی جناب آقای دکتر دیباجی، پیرو پرسش کلاسی بنده از «معنا و مفهوم وا‍ژه کوالیا» که در بسیاری از مقالات فلسفه ذهن با آن مواجه می‌شدم، فراهم آمده است.

۱- همان خواص کیفی و ذهنی (subjective) تجربه‌ها هستند. مثلا ما تجربه‌ای که از رنگ قرمز گل رز داریم و آن را زیبا می‌دانیم با تجربه‌ای که از گل رز زرد داریم متفاوت است.

۲- در قدیم qualia به نوعی با همان درون‌گرایی (introspection) یکی تلقی می‌شد که در واقع کیفیت های ذاتی تجربه است. اما در دوران معاصر این معنا متفاوت شده است.

۳- وا‍ژه qualia جمع است و مفرد آن quale است.

۴- در ۱۹۲۹ لوئیس . سی.آی، آن را در بحث از نظریه حس – داده (‌sense- data theory ) مطرح  کرد.

۵- در ادبیات معاصر این اصلاح گسترده‌تر ( از قبل و مفهوم تجارب درونی) شده است. نمونه‌هایی از معیار تجارب کوالیا همان تجربه‌های ادراکی از جمله تجربه‌های ادراکی غیر معین یعنی توهمات وهمچنین احساس‌های بدنی همجون درد، گرسنگی و خارش و نیز احساس‌هایی مثل خشم، حسادت، ترس و انواع خوشحالی، خستگی و اضطراب که با جنبه‌های کیفی ملاحظه می‌شوند، است.

۶- کوالیا به وی‍ژگی های پدیداری تجارب اشاره دارد، و تجاربی که کوالیا به آن اشاره دارد جنبه آگاهانه دارند.

۷- برخی از حالات ذهنی، مثلا تجارب ادراکی – بوضوح هم جنبه های پدیداری دارند و هم جنبه‌ةای التفاتی. اما روشن نیست که آیا همه حالات پدیداری (phenomenal states) جنبه‌های پدیداری دارند و آیا همه حالات التفاتی جنبه ‌های پدیداری دارند یا نه؟

یعنی بعضی از احساس‌های درونی جنبه ظاهری هم پیدا می‌کنند مثلا خنده و گریه آشکار می‌شوند اما تمام آنها اینگونه نیست. بالعکس برخی هم بعضی از وی‍ژگیهای ظاهری ممکن است جنبه التفاتی و درونی نداشته باشند.

۸- یک بحث قابل توجه فلسفی که جدیدا به میدان آمده رابطه بین آگاهی پدیداری و التفاتی است. برخی از فیلسوفان فکر می‌کنند که آگاهی پدیداری به مفاد التفاتی تقلیل می‌یابد اما دیگران فکر می‌کنند رابطه تقلیل یافته به جهت دیگری می‌رود. و دیگر فیلسوفان هر دو دیدگاه را رد می‌کنند.

۹- از نظر درون‌گرایی وجود کوالیا مسلم به نظر می‌رسد. در این صورت بطور قابل ملاحظه دشوار است که ثابت کنیم کوالیا درون یک متن جسمانی از ذهن حاصل می‌شود. بسیاری ار فیلسوفان بحث کرده‌اند که نمی‌توان کوالیا را به چیزی جسمانی تعریف کرد یا تقلیل داد و هرتلاشی در توضیح با اصطلاحات جسمانی، کوالیا را خارج از خود می‌برد. لذا در چند دهه‌ی گذشته کوالیا منشاء قابل توجهی از اختلاف نظر‌ها در فلسفه ذهن بوده است.

منبع: The internet encyclopedia of philosophy

نویسنده: Amy Kind

کالج: Claremont McKenna