philnama

این روزها آمار­های مختلفی از رسانه­های رسمی و غیر رسمی در خصوص میزان اقبال جوانان و تحصیل­کرده ها نسبت به مهاجرت از ایران ارائه می­شود. آمار رسانه­های دولتی کاهش میزان اقبال و رسانه­های خصوصی و غیر وابسته و غیر رسمی افزایش میل جوانان به مهاجرت را شهادت می­دهند. اما در اوضاع امروز ایران هیچ­کس نیاز به این آمار­ها ندارد بلکه خود با نگاهی و شمارشی سر انگشتی حقیقت را نیک در­می­یابد.

این روزها پای دل هر دوست ، هم­کلاسی و هم­دانشگاهی که می­نشینی می­بینی که صحبت از بورس، پذیرش، نمره تافل و … است. آری این روزها همه به فکر رفتنند، شما چطور؟

مهاجرت و اقبال نسل دهه­ی شصت به آن، علل بسیار و گاه به حقی دارد، بی حرمتی­ها، انسداد­ها، نابرابری­ها و گاه نادیده­ شدن­ها همه و همه دلایلی به حق و حتی گاه مکفی هستند اما انگیزه­ی من از این نوشتار نه بررسی میلمان به مهاجرت که حواشی است که در کنار این واقعه ایجاد شده است و آن ساخته­شدن خانه­های بسیار روی آب است.

دهه­ی شصتی­ها این روزها همواره در مسافرخانه زندگی می­کنند، ایشان هنگامی که درباره محل زندگی آینده­شان اندیشه می­کنند تنها می­دانند که ایران نیست و چیزی بیش از این نمی­دانند. نه اسم محل زندگی­ آینده­شان را می­دانند و نه از شرایط آن خبری دارند.  این عدم تعلق مکانی تا آنجا پیش می­رود که هرگونه ناملایمتی مکانی را تحمل می­کنند، همانطور که بالش سفت مسافرخانه­ای بین راهی را برای یک شب تحمل می­کند. آری بهترین تعبیر این است که بگوئیم غالب دهه­ی شصتی­ها این روزها در مسافرخانه­ای زندگی می­کنند به نام ایران که تنها تا صبح گرفتن پذیرش از یک آکادمی خارج از ایران در آن مقیم هستند.

اگر چشممان را روی احساسات ملی­گرایانه ببندیم؛ این عدم تعلق مکانی را نیز می­توان نادیده گرفت، اما این بی­مکانی تبعاتی به همراه آورده است که هرگز نمی­توان آن را با هیچ تساهلی نادیده انگاشت و فراموش کرد.

بی­مکانی، چشم دوختن به ناکجاآباد، آری بی خانگی، ما را به ورطه از دست دادن لحظه سوق داده است. آن همه سخن­های بسیاربزرگان در گرامی داشتن زمان حال و از دست ندادن آن، آن را به گذشته و آینده نفروختن و … را در نظر آورید. حال نیک در­خواهید یافت سرنوشت تراژیک دهه­ی شصتی­ها را؛ دهه­ی شصتی که این روزها تئاتر کمتر می­بیند، کتاب غیر درسی کمتر می­خواند، کمتر حال می­کند و تنها ساعات متمادی انرژی خود را برای گرفتن معدل، مدرک زبان، پیدا کردن دانشگاه و مخ استاد زدن سپری می­کند. نسلی که زمانی برای تولید اندیشه، تفکر به دنیای پیرامون خود، پرداختن به مسائل بومی، و درد­های مشترک، نوشتن رساله های ساختار شکنانه، ندارد. نسلی که روزهایش را  یا کار­می­کند پول درآورد و یا دنبال مدرکی برای تسهیل امور مهاجرتش است.

معنای سخنم آن است که با همه­ی آنکه از زمانمان بیش از هر دوره دیگر حریصانه استفاده می­کنیم (وقت کمتری را هدر می­دهیم) اما این صرف وقت تنها برای آینده است. این روزها کمتر کسی پرسه­ی فرهنگی می­زند، این روزها کمتر کسی وقتی برای جلسات متن­خوانی فلسفی یا ادبی دارد چرا که کمکی به مهاجرت نمی­کند. غم انگیز آنکه دوستانی را سراغ دارم که حتی پایبندی به پاره­ای اصول را نیز به آینده و بعد از مهاجرت موکول می­کنند.

نمی­دانم معنا و نهایت این پوست کلفتی و لختگی مکانی و زمانی کجا خواهد بود اما مطمئنا آنانکه امروز را به فردایی نامعلوم می­فروشند، روزی به درد­هایی که امروز به خمار تخیلات فانتزی مهاجرت، نادیده می­گیرند؛ خواهند اندیشید. اما باز نمی­دانم حالشان آن موقع چگونه احوالی خواهد بود.

این روزها همه­چیزمان به شکلی منفور کننده مسخ در اکادمی (آن هم نه با انگیزه­های علمی که با تمرکز به کارکرد آن در امر مهاجرت) شده است. آری باید سعیی و کوششی نمود و بند دل از دستان این محصولات دنیای بورژوازی –مدارک آکادمیک- بیرون کشید.